اگر میخواهید درباره یک حقیقت عمومی، عادت شخصی یا نتیجهای صحبت کنید که با تکرار یک شرایط معمولاً دوباره اتفاق میافتد، گرامر شرطی نوع صفر یکی از ساختارهای اصلی زبان انگلیسی است. نکته مهم اینجاست که وجود if بهتنهایی برای تشخیص این نوع شرطی کافی نیست؛ باید ببینید جمله درباره یک الگوی تکرارشونده صحبت میکند یا یک اتفاق احتمالی در آینده.
در یادگیری قواعد زبان انگلیسی، شناخت ساختارهای شرطی اهمیت زیادی دارد. در آموزش گرامر شرطی نوع صفر، علاوه بر ساختار پایه حال ساده، باید با نحوه منفیکردن جمله، کاربرد if و when، سؤالسازی و تفاوت آن با شرطی نوع اول آشنا شوید. در ادامه این موارد را همراه با جملههای کاربردی و تمرینهای پاسخدار بررسی میکنیم تا بتوانید این ساختار را نه فقط تشخیص دهید، بلکه در جملهسازی و مکالمه هم درست به کار ببرید.
گرامر شرطی نوع صفر؛ وقتی یک شرط، نتیجهای تکرارشونده دارد
گرامر شرطی نوع صفر (Zero Conditional) برای بیان رابطهای به کار میرود که در آن، هر بار شرط مشخصی برقرار باشد، نتیجهای عمومی یا معمول رخ میدهد. در این جملهها درباره یک اتفاق احتمالی در آینده صحبت نمیکنیم؛ توضیح میدهیم در یک موقعیت مشخص، معمولاً چه اتفاقی میافتد.
برای درک این مفهوم، جملههای زیر را ببینید:
در هر سه جمله، گوینده رابطهای میان «شرط» و «نتیجه» بیان میکند. برای نمونه، جمله دوم فقط درباره خواب دیشب یا خستگی فردا نیست؛ شخص توضیح میدهد که کمخوابی معمولاً چه تأثیری بر او دارد.
نکته مهم این است که شرطی صفر فقط برای واقعیتهای علمی و قوانین بدون استثنا نیست. عادتها و تجربههای شخصی هم با این ساختار بیان میشوند؛ حتی اگر درباره همه افراد صدق نکنند. بنابراین، جمله «اگر کم بخوابم، خسته میشوم» توصیف واکنش معمول گوینده است، نه ادعایی قطعی درباره تمام انسانها.
برای تشخیص کاربرد این ساختار، از خودتان بپرسید: «آیا میخواهم بگویم در این شرایط معمولاً چه اتفاقی میافتد؟» اگر پاسخ مثبت باشد، شرطی صفر میتواند انتخاب مناسبی باشد.
از واقعیتهای عمومی تا عادتها و واکنشهای شخصی
برای استفاده از شرطی صفر در مکالمه، به موقعیتهایی فکر کنید که رفتار یا واکنش مشخصی در شما ایجاد میکنند؛ مثلاً وقتی معنی کلمهای را نمیدانید، چه میکنید؟
If I don’t know a word, I look it up.
اگر معنی کلمهای را ندانم، آن را در فرهنگ لغت جستوجو میکنم.
این جمله روش معمول شما برای برخورد با کلمات ناآشنا را توضیح میدهد. به همین دلیل، ترجمه «هر وقت معنی کلمهای را نمیدانم، آن را جستوجو میکنم» هم طبیعی است. منظور گوینده یک موقعیت خاص نیست؛ این رفتار با تکرار آن موقعیت اتفاق میافتد.
واکنشهای شخصی هم به همین شکل بیان میشوند:
If I feel nervous, I speak more slowly.
هر وقت مضطرب میشوم، آهستهتر صحبت میکنم.
البته عادتها همیشه بدون استثنا نیستند. اگر رفتاری بیشتر اوقات اتفاق میافتد، میتوانید با usually معنای جمله را دقیقتر کنید:
If I have an exam, I usually study in the library.
اگر امتحان داشته باشم، معمولاً در کتابخانه درس میخوانم.
پس ترجمه if به «هر وقت» در این مثالها از معنای تکرارشونده جمله میآید؛ به این معنی نیست که if در همه جملههای انگلیسی معادل «هر وقت» است. هنگام خواندن یا ساختن جمله، به این توجه کنید که گوینده یک الگوی معمول را توصیف میکند یا درباره یک موقعیت مشخص حرف میزند.
آموزش گرامر شرطی نوع صفر؛ از ساختار تا اولین جمله
الگوی پایه شرطی صفر از دو بخش تشکیل میشود: بخشی که شرط را بیان میکند و بخشی که نتیجه را نشان میدهد. در این الگو، فعل هر دو بخش در زمان حال ساده قرار میگیرد:
If + present simple, present simple.
برای ساخت اولین جمله، از این منظور شروع کنید: «اگر علی خسته باشد، زود میخوابد.»
۱. شرط را مشخص کنید: علی خسته است.
Ali is tired.
۲. نتیجه را بنویسید: او زود میخوابد.
He goes to bed early.
۳. کلمه if را پیش از شرط قرار دهید و دو بخش را به هم وصل کنید:
If Ali is tired, he goes to bed early.
در جمله نهایی، If Ali is tired بخش شرط و he goes to bed early بخش نتیجه است. دقت کنید که حال ساده همیشه به معنای استفاده از شکل پایه فعل نیست؛ is هم شکل حال ساده فعل be است و goes با توجه به فاعل he ساخته شده است.
برای انتخاب شکل درست فعل، فاعل هر بخش را جداگانه بررسی کنید:
فاعل شرط و نتیجه هم لازم نیست یکسان باشد:
If my students ask questions, I explain the lesson again.
اگر دانشآموزانم سؤال بپرسند، درس را دوباره توضیح میدهم.
اینجا ask با my students و explain با I هماهنگ شده است. هنگام جملهسازی، هر بخش را ابتدا بهصورت یک جمله مستقل بسازید؛ سپس با if رابطه شرط و نتیجه را میان آنها برقرار کنید.
تشخیص بخش شرط و نتیجه و انتخاب فعل مناسب
برای تشخیص بخش شرط، به جایگاه آن در جمله وابسته نباشید؛ بخشی که با if شروع میشود، شرط را بیان میکند، حتی اگر در انتهای جمله باشد. دو جمله زیر این نکته را نشان میدهند:
If the weather is cold, we stay indoors.
اگر هوا سرد باشد، در خانه میمانیم.
We stay indoors if the weather is cold.
در خانه میمانیم اگر هوا سرد باشد.
در هر دو جمله، if the weather is cold شرط و we stay indoors نتیجه است. جابهجایی این دو بخش، معنای اصلی جمله یا زمان فعلها را تغییر نمیدهد؛ is همچنان با the weather و stay با we هماهنگ است.
محل ویرگول به ترتیب این دو بخش بستگی دارد:
اگر بخش شرط اول بیاید، بعد از پایان آن ویرگول میگذاریم: If the weather is cold, we stay indoors.
اگر بخش نتیجه اول بیاید، معمولاً بین دو بخش ویرگول نمیگذاریم: We stay indoors if the weather is cold.
هنگام جابهجایی، کل بخش شرط را همراه با if منتقل کنید. انتقال if به ابتدای بخش دیگر، صرفاً تغییر ترتیب نیست و میتواند رابطه شرط و نتیجه را عوض کند. همچنین، ویرگول بعد از پایان بخش شرط قرار میگیرد، نه بلافاصله بعد از کلمه if.
اگر شرط یا نتیجه منفی باشد، جمله چه تغییری میکند؟
در گرامر شرطی نوع صفر، میتوان بخش شرط، بخش نتیجه یا هر دو را منفی کرد. منفیشدن یک بخش، به معنی منفیشدن بخش دیگر نیست؛ انتخاب شما به منظوری بستگی دارد که میخواهید بیان کنید.
برای فعلهای معمولی، از don’t با I، you، we و they و از doesn’t با he، she، it یا اسم مفرد استفاده میکنیم. بعد از هر دو، فعل به شکل پایه میآید. اما برای فعل be، کافی است not را بعد از am، is یا are قرار دهیم.
در جمله دوم، drinks در بخش شرط s دارد، اما sleep بعد از doesn’t بدون s آمده است. بنابراین، نوشتن doesn’t sleeps اشتباه است؛ نشانه سومشخص در doesn’t وجود دارد و نباید دوباره به فعل اصلی اضافه شود.
نوع فعل هم اهمیت دارد: برای گفتن «اگر او خسته نباشد»، شکل درست If she isn’t tired است، نه If she doesn’t tired؛ چون tired صفت است و در این جمله به فعل be نیاز دارد. پیش از منفیکردن هر بخش، مشخص کنید فعل آن یک فعل معمولی مانند eat است یا یکی از شکلهای be.
منفیکردن فعلهای معمولی با don’t و doesn’t
هنگام منفیکردن، فعل اصلی را نگه دارید و don’t یا doesn’t را قبل از آن قرار دهید. don’t شکل کوتاه do not و doesn’t شکل کوتاه does not است:
If you don’t understand a sentence, you ask for help.
اگر جملهای را متوجه نشوید، کمک میخواهید.
If Reza doesn’t understand a sentence, he asks for help.
اگر رضا جملهای را متوجه نشود، کمک میخواهد.
در جمله دوم، understand بعد از doesn’t به شکل پایه آمده، اما asks در بخش نتیجه همچنان s دارد. منفیکردن بخش شرط، شکل فعل بخش نتیجه را تغییر نمیدهد.
این قاعده برای فعل have هم کاربرد دارد: شکل منفی has به doesn’t have تبدیل میشود، نه doesn’t has.
If she doesn’t have time, she skips breakfast.
اگر وقت نداشته باشد، از خوردن صبحانه صرفنظر میکند.
اما وقتی فعل جمله am، is یا are باشد، از don’t و doesn’t استفاده نمیکنیم؛ not مستقیماً بعد از همان فعل میآید:
- am not → I’m not
- is not → isn’t
- are not → aren’t
If the instructions aren’t clear, I ask questions.
اگر دستورالعملها واضح نباشند، سؤال میپرسم.
برای انتخاب سریع، فعل جمله مثبت را بررسی کنید: understand با don’t یا doesn’t منفی میشود، اما are clear به aren’t clear تبدیل میشود. ملاک انتخاب، فعل انگلیسی جمله است، نه شکل منفی ترجمه فارسی آن.
انتخاب بین if و when؛ چه زمانی میتوانیم آنها را جایگزین کنیم؟
در جملههایی که یک نتیجه عمومی یا رفتار تکرارشونده را بیان میکنند، اغلب میتوان از هر دو واژه if و when استفاده کرد. تفاوت در زاویه بیان است: if روی «برقرارشدن شرط» تأکید دارد، اما when توجه را به «زمانی که آن موقعیت رخ میدهد» معطوف میکند.
If I work late, I take a taxi home.
اگر تا دیروقت کار کنم، با تاکسی به خانه میروم.
When I work late, I take a taxi home.
هر وقت تا دیروقت کار میکنم، با تاکسی به خانه میروم.
هر دو جمله یک رفتار معمول را توصیف میکنند. جمله اول میگوید در صورت دیر تمامشدن کار، انتخاب من تاکسی است؛ جمله دوم، دیر کارکردن را موقعیتی آشنا و تکرارشونده در نظر میگیرد و توضیح میدهد در آن مواقع چه میکنم.
اما این جایگزینی در همه جملهها معنای یکسانی ندارد:
If I win the competition, I’ll celebrate.
اگر در مسابقه برنده شوم، جشن میگیرم.
When I win the competition, I’ll celebrate.
وقتی در مسابقه برنده شوم، جشن میگیرم.
در این مثالها که درباره آیندهاند، if برندهشدن را یک احتمال مطرح میکند؛ when نشان میدهد گوینده انتظار دارد برنده شود. البته این انتظار، تضمینی برای رخدادن اتفاق نیست.
پس پیش از جایگزینی، بررسی کنید: آیا درباره یک رابطه عمومی یا عادت صحبت میکنید، یا وقوع یک اتفاق مشخص هنوز نامعلوم است؟ در حالت اول، هر دو واژه اغلب طبیعیاند؛ در حالت دوم، انتخاب آنها میتواند میزان اطمینان گوینده را تغییر دهد. شناخت نقش پیوندهای شرطی و زمانی در گرامر linking words نیز به درک بهتر این تفاوت کمک میکند.
چطور با شرطی صفر سؤال بسازیم؟
برای سؤالسازی در شرطی صفر، بخش نتیجه را پرسشی میکنیم و ترتیب فاعل و فعل در بخش بعد از if را حفظ میکنیم. بسته به اینکه درباره نتیجه یک اتفاق یا رفتار یک فرد میپرسیم، شکل سؤال متفاوت است.
What happens if you heat ice?
اگر یخ را گرم کنید، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ: It melts. — آب میشود.
در این سؤال، what نقش فاعل را دارد؛ بنابراین مستقیماً happens بعد از آن میآید و به do یا does نیازی نداریم.
What do you do if you don’t understand a word?
اگر معنی کلمهای را متوجه نشوید، چه میکنید؟
پاسخ: I look it up. — آن را در فرهنگ لغت جستوجو میکنم.
اینجا do اول فعل کمکی سؤالساز و do دوم فعل اصلی به معنی «انجامدادن» است.
برای سؤال بله یا خیر با فعل معمولی، از Do یا Does در ابتدای بخش پرسشی استفاده میکنیم:
Does Sara stay home if she feels sick?
آیا سارا وقتی احساس بیماری میکند، در خانه میماند؟
پاسخ: Yes, she does. — بله.
دقت کنید که stay بعد از Does بدون s آمده، اما feels در بخش شرط همچنان s دارد. سؤالشدن جمله، بخش بعد از if را پرسشی نمیکند؛ بنابراین if does she feel sick در این ساختار نادرست است.
تفاوت شرطی صفر و اول؛ عادت همیشگی یا احتمال آینده؟
تفاوت اصلی شرطی صفر و اول، منظور گوینده است: شرطی صفر یک عادت یا نتیجه عمومی را بیان میکند، اما شرطی اول درباره موقعیتی واقعی و ممکن در آینده است. دو جمله زیر را مقایسه کنید:
If it rains, I take a taxi.
اگر باران ببارد، با تاکسی میروم.
این جمله شرطی صفر است و رفتار معمول گوینده در روزهای بارانی را توضیح میدهد؛ هر دو فعل rains و take در زمان حال سادهاند.
If it rains tomorrow, I’ll take a taxi.
اگر فردا باران ببارد، با تاکسی خواهم رفت.
این جمله شرطی اول است؛ گوینده تصمیم خود را برای فردا بیان میکند و اجرای آن به باریدن باران بستگی دارد. در الگوی رایج این ساختار، بخش شرط حال ساده و بخش نتیجه will + شکل پایه فعل است.
نکته مهم این است که فعل بعد از if در هر دو مثال حال ساده است؛ بنابراین، برای تشخیص نوع شرطی فقط به این فعل نگاه نکنید. از خودتان بپرسید: «این رفتار معمول من است یا تصمیمی برای یک موقعیت پیش رو؟» حتی بدون کلمه tomorrow هم جمله دوم میتواند با توجه به بافت گفتگو درباره آینده باشد. برای شناخت کاربرد will و دیگر روشهای بیان آینده، مطالعه گرامر future forms به انتخاب دقیقتر ساختار متناسب با منظورتان کمک میکند.
کاربرد can و جملههای دستوری در کنار شرطی صفر
وقتی نتیجه یک شرط، امکان یا توانایی انجام کاری باشد، میتوان در بخش نتیجه از can استفاده کرد. در این حالت، جمله میگوید چه کاری امکانپذیر است؛ نه اینکه آن کار حتماً اتفاق میافتد:
If you have an internet connection, you can attend online classes.
اگر اتصال اینترنت داشته باشید، میتوانید در کلاسهای آنلاین شرکت کنید.
بعد از can، فعل به شکل پایه و بدون to میآید؛ بنابراین can attend درست است، نه can to attend. این قاعده برای همه فاعلها یکسان است و در گرامر can با جزئیات بیشتری توضیح داده میشود.
گاهی نیز بخش بعد از شرط، یک دستور یا توصیه است:
If you don’t understand a word, check its meaning.
اگر معنی کلمهای را متوجه نمیشوید، معنی آن را بررسی کنید.
در این جمله، check با شکل پایه آمده و فاعل you بیان نشده است؛ این ویژگی ساختار امری است. گوینده توضیح نمیدهد معمولاً چه اتفاقی میافتد، بلکه به مخاطب میگوید چه کاری انجام دهد.
پس تفاوت کاربردی روشن است: you can check یک امکان را مطرح میکند، اما check دستور یا راهنمایی میدهد. جملههای شرطیِ دستوری میتوانند راهنمایی عمومی یا توصیهای برای یک موقعیت مشخص باشند؛ بنابراین هر جمله دارای if و فعل امری را نباید خودکار شرطی صفر دانست.
تمرین گرامر شرطی نوع صفر با پاسخ تشریحی
برای اینکه مطمئن شوید ساختار و کاربرد گرامر شرطی نوع صفر را بهدرستی یاد گرفتهاید، تمرینهای زیر را حل کنید. بهتر است ابتدا بدون نگاه کردن به پاسخ، جمله را کامل کنید و سپس دلیل پاسخ درست را بخوانید.
1- فعل مناسب را انتخاب کنید:
If you ______ water to 100°C, it boils.
a) heat
b) will heat
c) heated
پاسخ: a) heat
دلیل: این جمله یک حقیقت علمی و همیشگی را بیان میکند؛ بنابراین در هر دو بخش شرطی صفر از زمان حال ساده استفاده میشود.
If you heat water to 100°C, it boils.
2- جمله زیر را به شکل سؤال شرطی صفر کامل کنید:
What ______ if you don’t water a plant?
پاسخ:
What happens if you don’t water a plant?
دلیل: وقتی درباره نتیجه همیشگی یا معمول یک شرایط سؤال میکنیم، فعل در زمان حال ساده میآید و نیازی به will نیست.
3- مشخص کنید جمله زیر شرطی صفر است یا شرطی نوع اول:
If I have enough time tomorrow, I will call you.
پاسخ: شرطی نوع اول
دلیل: جمله درباره یک موقعیت احتمالی در آینده صحبت میکند، نه یک حقیقت یا نتیجه همیشگی. وجود will call نیز نشان میدهد نتیجه مربوط به آینده است.
4- اشتباه جمله زیر را پیدا و اصلاح کنید:
If people will eat too much sugar, they gain weight.
پاسخ صحیح:
If people eat too much sugar, they gain weight.
دلیل: در شرطی نوع صفر معمولاً در بخش if از will استفاده نمیکنیم. چون جمله یک رابطه عمومی میان مصرف زیاد قند و افزایش وزن را بیان میکند، هر دو فعل باید در زمان حال ساده باشند.
5- گزینه درست را انتخاب کنید:
If my phone battery ______ low, I charge it.
a) gets
b) will get
c) got
پاسخ: a) gets
دلیل: این جمله یک عادت تکرارشونده را بیان میکند؛ هر وقت شارژ گوشی کم میشود، گوینده آن را شارژ میکند. برای چنین موقعیتهایی گرامر جملات شرطی نوع صفر با ساختار حال ساده + حال ساده به کار میرود.
نکتهای که در حل این تمرینها اهمیت دارد این است که فقط به وجود if توجه نکنید. ابتدا از خودتان بپرسید جمله درباره «حقیقت، عادت یا نتیجهای همیشگی» صحبت میکند یا درباره «یک احتمال در آینده». همین تشخیص، سادهترین راه برای جلوگیری از اشتباه گرفتن شرطی صفر با شرطی نوع اول است.
نتیجهگیری
برای یادگیری گرامر جملات شرطی نوع صفر، قبل از توجه به فرمول جمله، ابتدا معنی آن را بررسی کنید. اگر جمله یک حقیقت، عادت یا نتیجه تکرارشونده را بیان میکند، معمولاً با شرطی صفر روبهرو هستید؛ اما اگر صحبت از یک موقعیت ممکن در آینده باشد، احتمالاً باید سراغ شرطی نوع اول بروید. همین تفاوت معنایی، یکی از مهمترین راهها برای جلوگیری از اشتباه میان این دو ساختار است.
بعد از تشخیص درست کاربرد، ساخت جمله سادهتر میشود: شکل فعل هر بخش را با توجه به فاعل انتخاب کنید، در جملههای منفی تفاوت فعلهای معمولی و be را در نظر بگیرید و هنگام سؤالسازی، بخش بعد از if را بدون دلیل به ساختار پرسشی تبدیل نکنید. تمرین با موقعیتهای روزمره و تکرارشونده کمک میکند استفاده از شرطی صفر بهتدریج از یک فرمول گرامری به بخشی طبیعی از جملهسازی شما تبدیل شود.